کاربرد مصاحبه
کاربرد مصاحبه
مصاحبه را می توان بر اساس محل انجام، و هدف های آن به هفت نوع گوناگون تقسیم کرد که به شرح هریک می پردازیم.
۱) مصاحبه استخدامی :کاربرد این نوع مصاحبه بیشتر در مدیریت و صنعت بوده هدف آن ارزیابی لیاقت و شایستگی داوطلبان برای احراز یک شغل و یا سمت سازمانی می باشد.
۲) مصاحبه مشکل یابی: این مصاحبه در ادارات و یا واحدهای صنعتی برای کشف و فهم عواملی که اختلالاتی در انجام صحیح امور و یا روابط بین کارمندان ایجاد کرده اند انجام می پذیرد.
۳) نظر خواهی: در این نوع مصاحبه سعی می شود از طریق مراجعه به نمونه ای از جمعیت از افکار و عقاید، برداشتها و بازخوردهای مردم نسبت به موضوع خاصی به گردآوری اطلاعات بپردازند.
۴) مصاحبه تحت فشار :این نوع مصاحبه در شرایط تصنعی و در موقعیت های ناگواری که عمدا برای بررسی دقیق و ارزشیابی واکنش افراد ایجاد می شوند صورت می گیرد. هدف عبارت است از مشاهده و مطالعه دقیق واکنش در برابر شرایط ناخوشایند و فشارهایی که در پاره ای امور بر انسان وارد می شود.
۵) مصاحبه تشخیصی :کاربرد این نوع مصاحبه در کلینیک ها، بیمارستانها و مراکز بهداشت روانی برای تشخیص اختلالات، گردآوری اطلاعات اولیه در مورد مراجع و برآورد و ارزیابی وضع روانی وی می باشد. مصاحبه برای تنظیم تاریخچه فردی که به امر تشخیص کمک می کند نیز به عنوان نوعی مصاحبه تشخیصی شناخته شده است.
۶) مصاحبه قبل و بعد از انجام آزمونهای روانی :هدف از این نوع مصاحبه اتخاذ تصمیم در مورد مراجع می باشد.البته پیشداوری ناشی از بررسی آزمونهایی که در مورد مراجع اجرا گردیده است مشکلاتی را در انجام صحیح این نوع مصاحبه فراهم می آورد.
۷) مصاحبه اختتامی یا ترخیصی :این مصاحبه نیز در بیمارستانها و کلینیک های روانی به منظور ارزشیابی وضع بیمار و اتخاذ تصمیم در مورد ادامه درمان و یا ترخیص وی صورت می گیرد.
● جدول مصاحبه تشخیصی برای کودکان (DISC)
▪ ساخت و محتوا
DISC (شافر و دیگران، ۱۹۹۱) شامل ۲۳۱ پرسش اصلی و ۱۱۸۶ پرسش متناسب با پاسخ های مصاحبه شوندگان است و دو فرم موازی دارد؛ فرم کودکان (DISC c) که برای افراد ۹ تا ۱۷ سال و فرم والدین (DISC P) که برای افراد ۶ تا ۱۷ سال طراحی شده اند. در سالهای بعد فرم معلم (DISC T) آن نیز با توجه به ملاک های DSM IV طراحی شده است (فریک و دیگران، ۱۹۹۴). در این فرمها خود کودکان، والدین و معلمان آنها رفتار کودکان را توصیف می کنند.
برگزاری مصاحبه
هرنوع روشی که برای مصاحبه به کاربرده شودبستگی دارد به هدف مصاحبه که عبارت است ازجمع آوری هرچه بیشتراطلاعات در مدت زمان محدود.هدف ازمصاحبه این است که شخص مصاحبه شونده تشویق به صحبت کردن بشودتابتوانداطلاعات مناسبی به روان شناس بالینی بدهد.البته شکل کاردقیقادرهمین قسمت می باشد، زیرادرمراحل اولیه مصاحبه، مصاحبه گرنیزنمی داندچه مسائلی میتوانددرموردبیمارومشکلش حائزاهمیت باشدپس بایددرجمع آوری اطلاعات کاملی ازجزئیات زندگی بیمارسعی داشته باشد.دراین رابطه روانشناس میتواند با توجه به ساختار مصاحبه از روشهای مستقیم یاغیرمستقیم استفاده کند.درروش مستقیم مصاحبه کننده ازقبل سوالهایی راتهیه کرده ودرموقع مصاحبه وظیفه اش این است که سوال کرده وجوابهارایادداشت نمایدتابه جزئیات رفتار شخص پی ببرد. اشکالات موجود در روش مستقیم که در مصاحبه هایی ازنوع ساختاری استفاده می شود:
1)سوال کردن زیاد و سریع ممکن است بیمار را به حالت تدافعی وادارکند و در واقع وی از دادن اطلاعات کافی خودداری نماید.
2)ممکن است بیمار تصورکندکه فقط هر چه روانشناس بپرسد باید به آن جواب بدهد و لازم نداند که اطلاعاتی راکه درمورد آنها پرسشی شده را در اختیار روانشناس قراردهد و همین مسئله باعث شودکه مصاحبه کننده ازدست یابی به اطلاعات مناسب دورشود.
3)اشکال دیگری که دراین رابطه مطرح می باشداین است که ممکن است بیمارفکرکندکه روانشناس اورادیوانه می داندوباپرسش کردن ازوی می خواهدنقاط ضعف وی رابیابدکه دراین شکل بیمارخودراغیرازآنچه که هست معرفی خواهدنمود.(مقاومت)
روانشناسان بالینی درمصاحبه خودرا مقید به استفاده از روش های غیرمستقیم مصاحبه می داند و سعی می کنند سوال هایی را مطرح کنند که بیمار به سمت موضوعات مهم و قابل بحث هدایت شود بدون اینکه احساس تحمیل کند. در این روش بیمار باید احساس نمایدکه همانگونه که هست مورد پذیرش مصاحبه گر قرار دارد و وی هیچ گاه به دنبال اطلاعات به دست آورده از بیمار را تحقیر و مسخره نخواهدکرد . در روش غیرمستقیم که در مصاحبه های ساختاری و غیرساختاری و نیمه ساختاری مورد استفاده قرار می گیرد، مصاحبه کننده باید اجازه دهد که قسمت عمده مصاحبه هدایت شود و جرات بیان و نداشتن ترس را به شکلی مورد تایید قرار دهد. مصاحبه کننده باید مصاحبه را آرام و بدون علائم ناشی ازعجله،تعجب، خستگی و یا عکس العمل های شدید عاطفی اداره کند.
گاهی اوقات بعضی ازروانشناسان احساس می کنند که اگرخودر ا بی اعتنا نشان دهند می توانند به بیان دقیق مطالب توسط درمانجو دست یابند مصاحبه کننده درجلسه مصاحبه نباید خود را پرچمدار اخلاقیات ،پنددهنده، یامستبد نشان دهد.
ضروریات و تکنیک های مصاحبه
عوامل زیادی برسوددهی و فایده مصاحبه کلینیکی مۇثر هستند .برخی از آنها شامل وضعیت فیزیکی وسایر عوامل می تواند طبیعت و سرشت بیمار را در برگیرد.یک بیمار خاموش وبی صد ایاکم حرف بدون اینکه به مهارتها و خصوصیات مصاحبه گرتوجه کند ممکن نیست همکاری کند بنابراین مصاحبه کننده ها در این موارد قابل اجرا بودن مصاحبه را در مورد هر بیماری نمی توانند ثابت کنند.
مهمترین وعمده ترین موادلازم وفنونی که درانجام مصاحبه چه درمانی وچه تشخیصی اغلب رعایت می شوندازاین قرارند:
1) دانش علاقه تجربه
علاقه،دانش وتجربه ازضروریات یک مصاحبه کلینیکی به شمارمی رودکه مصاحبه کننده بایدآنها راکسب کند.مصاحبه گری که علاقه وانگیزه کافی برای مصاحبه داشته باشد،اطلاعاتش رابه درستی وبه اندازه کافی کسب کرده باشدونیزتجربیات سودمندی ازمصاحبه به دست آورده باشدمصاحبه رابه عنوان بهترین ابزارتشخیصی وسپس درمان بکارخواهدبرد.
2) قبول و پذیرش
داشتن علاقه و تحصیل دانش، مهارت و تجربه توسط مصاحبه گروی را توانا و آگاه می سازد تا بتواند بیمار را از هر رنگ، نژاد و طبقه ای که باشدبه عنوان واکنشهایی که ازخود بروز می دهد بی طرفی وبی غرضی راحفظ کند و بدون پیشداوری درمورد بیمار قضاوت کند. بنابراین ضروری است که بیمار بدون قید شرط از طرف مصاحبه گر پذیرفته شود.
اشتباه رایجی که مصاحبه کننده های مبتدی در هر مصاحبه برای ایجاد گزارش می کنند: اغلب گفتن این جمله است که :خوب و خوب و ناراحت نباش من بطور صحیح میدانم که شما چه احساسی دارید .
4) راز داری
راز داری و رعایت محرمانه ماندن اطلاعات هم برای ایجاد گزارش وهم پس از آن از اهمیت زیادی برخوردار است. مصاحبه شونده با این توقع در مصاحبه حاضر می شود که اطلاعات ارائه شده توسط وی محفوظ ومحرمانه می ماند.در موارد بسیاری جلب اعتماد بیماران برای این که احساس کنند می توانند: اطلاعات بسیار خصوصی را عرضه کنند .به ادراک آنان از این که مطالب آنان تا چه حد به طور محرمانه حفظ می شود بستگی دارد .مصاحبه کننده باید به طور
مستقبم به بیمار بفهماند که مسائل مطرح شده توسط وی از گزند نامحرمان در امان است وبسیار باید مطمئن باشد که مصاحبه گر هیچگاه مسائل خصوصی وی با دیگران در میان نمی گذارد. برای ایجاد اعتماد واطمینان بیمار از محرمانه ماندن اطلاعات یکی از عوامل که حائز اهمیت بسیار است فضتی مصاحبه مکانی است که مصاحبه در آن انجام می گیرد عامل دیگر همراهان مراجع هستند بعضی از همراهان غالبا مصر هستند که قبل از مصاحبه با بیمار و با مصاحبه گر صحبت کنند. برای جلب اطمینان بیمار بهتر است که ابتدا باخود بیمار مصاحبه شود وسپس اگر کنند.
مصاحبه درمانی
هدف از مصاحبه درمانی ایجاد تداوم در بیان درمانجو است که منجر به تمرکز وی برروی مسائل خاصی می گردد که در رفع مشکل وی موثر است. این هدف کلی از مصاحبه در درمان در تمامی نظریه ها ومکاتب روان درمانی مشترک است ولی هر مکتب خاصی با دیدگاهی که دارد برای مصاحبه درمانی خود اهداف خاصی را بر می گزیند وبه پیرو آن روش مصاحبه را نیز تامین می کند.
هدف از مصاحبه در روان کاوی کمک به بیمار است برای شناخت جنبه های آگاه ونا خود آگاه شخصیت خود و کسب بینش نسبت به درگیریها عاطفی از طریق گوش دادن به گفته های وی تداعی آزاد وبررسی وتعبیر رویا روشها ی هستند که از اهداف مصاحبه درمانی در این دیدگاه منشاء گرفته اند که برای شناخت وایجاد بینش بکار می روند تا ساخت چگونگی رشد وتکوین شخصیت بهتر درک شود تا با آمادگی بیشتر برای ((بازسازی))بسیار کوشش شود . در درمانهای (( حمایتی)) مصاحبه بر اساس هدفهایی چون ایجاد رابطه درمانی –شناخت عوامل محیطی که موجب ناراحتی بیمار گشته وارزیابی شیوه های مواجهه با موقعیتهایی که ناراحتیها را ایجاد می کند تنظیم می شود.
در ((باز آموزی )) مصاحبه دارای روال ایجاد رابطه درمانی – شناخت باز خوردهای غیر منطقی ورفتارهای آگاهانه که سازگاری بیمار را مانع می شوند وفعالیت در جهت تمامیت بخشی به باز خوردهای وی از طریق تقویت جنبه های مثبت وخاموش سازی جنبه های منفی رفتار است.
در هر سه روش روان در مانی فوق – آغاز مصاحبه – ایجاد تداوم در بیان – جهت بخشی به بیان درمانجو – کشف نکات مهم – تعیین هدفهای درمانی- ایجاد بینش انتخاب تصمیم درمورد چگونگی پایان دادن به مصاحبه چهار چوب مشخصی را تشکیل میدهند که بیشتر روان درمانگر ان از آن پیروی می کنند بنا براین کشف نکات مهم تعیین هدفهای درمانی وایجاد وبینش از ارکان اساسی ومهم مصاحبه درمانی باشد بنابراین با وجود این که هدفهای درمانی مصاحبه در مکاتب مختلف ودر انواع راز درمانی تفاوتهایی را با هم دارند .عناصر واصول اساسی روان درمانی – که مصاحبه یکی از آنهاست در متن مصاحبه درمانی جای می گیرند که در تمامی مکاتب مشترک است .
1)ایجاد همکاری – در این قسمت لازم است که جهت جلب همکاری درمانجو روشهای خاصی که معمولا جلب اعتماد بیمار را خواهد نمود اعمال می شود . تقویت امیدبه بهبودی وقبولاندن این .واقعیت که مصاحبه کننده یا درمانگر حاضر وآماده کمک به وی می باشد بدون دادن قبول بهبودی در قبول شرایط در مانی موثر است.
2)بررسی علل وعوامل موثر در بیماری -0 در این مرحله از مصاحبه سعی بر آن است که عوامل را موجب ناراحتی بیمار شده بررسی شود وبه بهترین شکل ممکن برای وی توضیح داده شود.
3)ایجاد بینش – یکی از وظایف پر اهمیت وحساس روان درمانگر در جلسات مصاحبه روان درمانی کمک به مراجع برای کسب بینش است . البته این بینش باید همراه وهمزمان با کاربرد تکنیکها یا آموزش شیوه هایی باشد که منجر به تغییر رفتار در بیان گردد .در این حالت احساس بیمار – طرز تلقی وی وچگونگی ر.ابطش با دیگران باید تغییر نماید . بنا براین کسب بینش باید با یادگیریها ی جدید جهت مواجه شدن با دلهره ها وناراحتیها همراه باشد.
4)مقابله با مقاومت – بررسی علل ناراحتی درمانجو – کاربرد تکنیکها وهر اقدام درمانی دیگر در صورتی امکان پذیر است که مقاومت بیمار در هم شکسته شود.
حتی زمانی که بیمار با وجود این که ناراحتی خود رنج میبرد وخود برای درمان مراجعه می کند به آسانی نمی تواند روشها ورفتارهایی را که مستلزم قبو مسئولیت وفعالیت ومشارکت بیشتر وی است را بپذیرد.
مصاحبه کننده کارآزموده برای شکستن مقاومت بیمار خود را مجهز به سلاحهایی می کند که همانا فنون وتکنیکهای مصاحبه است.
5)کنترل انتقال مقابل- تنها راه کنترل احساسات مصاحبه کننده به بیمار این است که مصاحبه ،،کننده آموزش کافی ببیند واز نقطه نظر سلامت عاطفی و رفتاری قبل ازآنکه اجازه چنین فعالیتی را پیدا نماید مورد ارزیابی قرارگیرد.
● مقاومت و حل آن در مصاحبه
می دانیم مصاحبه وسیله ارتباط بین روانشناس و فرد مراجع است که طی آن به بررسی درباره وی می پردازیم و تدابیری را برای تسهیل و ایجاد تداوم در قدرتهای بیانی او می اندیشیم. گرچه جلب اعتماد مراجع، تقویت امیدواری و ایجاد این برداشت که ما قادر به ارائه کمک های لازم هستیم، همکاری او را تا حدودی تضمین می کند، معهذا رعایت نکات زیر در از میان برداشتن خطوط دفاعی مصاحبه شونده تاکید و توصیه می شود(دانشمند، ۱۳۵۷).
۱) اجتناب از اظهار تعجب درباره گفته های بیمار.
۲) خودداری از اظهار علاقه زیاد نسبت به یک موضوع.
۳) خودداری از قضاوت های اخلاقی و ارزشی.
۴) اجتناب از ایفای نقش مجازات کننده.
۵) خودداری از انتقاد از وی.
۶) پرهیز از قول دادن بیجا.
۷) خودداری مصاحبه گر از سخن گفتن درباره خود.
۸) اجتناب از تهدید کردن مراجع.
۹) اجتناب از اشاره به مسائل و مشکلات خود.
۱۰) خودداری از نشان دادن بی صبری و ناشکیبایی.
۱۱) خودداری از بحث های سیاسی و مذهبی.
۱۲) اجتناب از تمسخر مراجع.
۱۳) اجتناب از تحقیر مراجع.
۱۴) خودداری از سرزنش مراجع به خاطر شکست ها و کمبودهایش.
۱۵) اجتناب از تفسیر زودرس و تجزیه و تحلیل عمقی.
۱۶) خودداری از تفسیر و تعبیر خواب.
۱۷) اجتناب از بررسی خاطرات و تجربیات ناگوار تا هنگامی که مقاومت وجود دارد.
۱۸) خود داری از تمجید ظاهر و آرایش مراجع.
۱۹) اجتناب از اطمینان دادن به مراجع.
۲۰) احترام به حقوق مراجع در اظهار عقاید و افکارش.
۲۱) تکرار منظور و هدف مصاحبه.
۲۲) خودداری از اعلام تشخیص.
۲۳) اجتناب از پرسش درباره مسائلی که وی نسبت به آنها حساسیت دارد.
۲۴) انجام مصاحبه چهره به چهره در جلسات اول.
۲۵) اجتناب از حرف زدن زیاد.
۲۶) خود داری از بلند حرف زدن.
۲۷) خود داری از پند و اندرز.
برای سریع و تسهیل آن رعایت نکاتی توصیه میشود:
1)به کاربردن روش نا فعال ومهم نگه داشتن موقعیت وروابط درمانی
2)بحث پیرامون مطالبی غیر از آنچه در درمان مطرح است
3)توجه به رابطه بیمار با والدین وتشویق در بررسی آن
4)دراز کشیدن بیمار و به کار بستن تداعی آزاد وخود را از نظر بیمار دور داشتن
5)توجه به خواب ها وخیال پردازی های بیمار
6)زیاد کردن جلسات درمان در هفته به منظور جلوگیری از واپس زنی ها
7)اجتناب از پاسخ دادن به سوالات بیمار واحترام از تفسیر
8)اجتناب از مقابله با باز خوردهای بیمار جز در مواردی که واقعا تشدید باشند
9)ایفای نقش فردی که بیمار از وی خاطرات ناخوشایندی دارد
برای مواقعی نیز که کاهش انتقال دارای ارزش درمانی است رعایت نکاتی توسط روان کاوان توصیه شده است:
1)بحث درباره احساس وفعلی و مطالبی که در جلسه درمان مطرح است به جای توجه درباره گذشته
2)بی اعتنایی به بیانات بسیار درباره روابط گذشته وی با والدین
3)اجتناب از تعبیر خواب وتداعی آزاد
4)اجتناب از روش دراز کشیدن – درمانگر در جلسه روبروی بیمار می نشیند
5)کاهش جلسات درمان به هفته ای دوبار
6)مقابله بابازخوردهای مریض نسبت به درمانگربلافاصله پس ازبیان آنها
7)ایفای نقش مخالف آنچه والدین وافرادمهم دیگربرای وی بازی کرده اند
8)فعال بودن بیشتردرجلسات درمان
● اشتباهات مصاحبه و راه حل آنها
در مصاحبه نیز روانشناس با مشکلاتی مواجه است که از اعتبار مصاحبه به عنوان یک وسیله ارزشیابی و تشخیص می کاهد. این مشکلات ناشی از اشتباهاتی هستند که معلول فرایند مصاحبه، مصاحبه شونده و مصاحبه گر می باشند.
اشتباهات ناشی از فرایند مصاحبه را می توان معلول شبکه بغرنج و بسیار پیچیده کنشهایی دانست که در روابط چهره به چهره بین مصاحبه گر و مصاحبه شونده صورت می گیرد(ببی، ۱۳۸۴).
موقعیتی که در آن مصاحبه صورت می گیرد نیز ممکن است خطاهایی را موجب گردد. راه حلی که برای این مشکل پیشنهاد شده است تکرار هرچه بیشتر مصاحبه با فرد مورد نظر می باشد.
اشتباه دوم ناشی از ترس ها و دلهره های مصاحبه شونده و نقش هایی است که ایفای آن از وی انتظار می رود. سازمان بخشی دقیق مصاحبه و پیش بینی این نقشها تا حدودی از بروز این اشتباه می کاهد.
اشتباه و مشکل دیگر ناشی از خود مصاحبه گر است که بیشتر معلول ویژگیهای شخصی مصاحبه گر، اشتباه در یادداشت کردن جریان مطالعه، استناط غلط، نداشتن آموزش کافی و مکتبی که مصاحبه گر از آن پیروی دارد می باشد(رفیع پور،۱۳۶۰).
میزان کردن جریان مصاحبه و آموزش دقیق مصاحبه گران تا حدودی از این مشکل می کاهد. در انتها به معرفی یکی از پرسش نامه هایی که در مصاحبه تشخیصی ساختار یافته در مورد کودکان بیشترین کاربرد را دارند می پردازیم.
منابع:
- اخوت، ولی الله و دانشمند، لقمان (۱۳۵۷). ارزشیابی شخصیت. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- ژانت. م. زارب. ارزیابی و شناخت – رفتار درمانی نوجوانان، ترجمه دکتر محمد خدایاری فرد و یاسمین عابدینی (۱۳۸۳). انتشارات رشد.
- ببی، ارل. روشهای تحقیق در علوم اجتماعی. ترجمه دکتر رضا فاضل، ۱۳۸۴، تهران: سمت.
- رفیع پور، فرامرز (۱۳۶۰). کندوکاوها و پنداشته ها. تهران: شرکت سهامی انتشار.
